Bütün sahələri əhatə edən əməkdaşlıq.
Azərbaycan Respublikası və Türkiyə Respublikası arasında mövcud olan münasibətlər müasir beynəlxalq sistemdə çoxölçülü strateji əməkdaşlıq modelinin ən uğurlu nümunələrindən biri kimi çıxış edir. Bu əməkdaşlıq siyasi əlaqələrdən başlayaraq iqtisadi inteqrasiyaya, enerji təhlükəsizliyindən nəqliyyat-logistika şəbəkələrinə, hərbi sahədən mədəni-humanitar müstəviyə qədər geniş bir spektri əhatə edir və 2021-ci il 15 iyun tarixində Şuşa şəhərində imzalanmış “Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” ilə daha yüksək hüquqi-siyasi mərhələyə yüksəlmişdir. Bu sənəd iki ölkə arasında əlaqələrin strateji müttəfiqlik səviyyəsində institusionallaşdırılmasını təmin etmişdir. Siyasi əlaqələr Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin əsas dayaq sütununu təşkil edir. İki ölkə arasında yüksək səviyyəli dövlət səfərlərinin intensivliyi, prezidentlər və hökumətlərarası qarşılıqlı təmasların davamlılığı strateji dialoqun daimiliyini təmin edir. Siyasi münasibətlər “bir millət, iki dövlət” prinsipinə əsaslanaraq beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstək və koordinasiya mexanizmləri ilə müşayiət olunur. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı və digər beynəlxalq qurumlarda nümayiş etdirilən ortaq mövqelər bu əməkdaşlığın siyasi koordinasiyasının sistemli xarakter daşıdığını göstərir. İqtisadi əməkdaşlıq iki ölkə arasında əlaqələrin real maddi bazasını formalaşdırır. Ticarət dövriyyəsinin artması, qarşılıqlı investisiya layihələrinin genişlənməsi və özəl sektor əməkdaşlığının dərinləşməsi iqtisadi inteqrasiyanın əsas göstəriciləridir. Türkiyə şirkətləri Azərbaycanda, Azərbaycan şirkətləri isə Türkiyədə müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərərək qarşılıqlı iqtisadi əlaqələrin dayanıqlığını gücləndirir. Bu əməkdaşlıq regionda iqtisadi sabitliyin təmin olunmasına mühüm töhfə verir. Enerji təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlıq xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çıxarılmasında Türkiyə əsas tranzit və strateji tərəfdaş rolunu oynayır. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və TANAP qaz kəməri kimi layihələr regionun və Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Bu layihələr yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi baxımdan Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığının strateji dəyərini artırır. Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da regionun geoiqtisadi xəritəsində mühüm dəyişikliklər yaratmışdır. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu layihəsi Asiya və Avropa arasında yeni nəqliyyat dəhlizi formalaşdıraraq yükdaşımaların səmərəliliyini artırmışdır. Bu layihə Azərbaycan və Türkiyənin beynəlxalq ticarət yollarında tranzit mərkəz rolunu gücləndirərək regionlararası inteqrasiyaya xidmət edir. Hərbi və müdafiə sahəsində əməkdaşlıq müttəfiqliyin ən mühüm komponentlərindən biridir. Şuşa Bəyannaməsi tərəflərin bir-birinin müstəqilliyi, suverenliyi və ərazi bütövlüyünü qarşılıqlı şəkildə dəstəkləməsini təsbit etmişdir. Birgə hərbi təlimlər, müdafiə sənayesi sahəsində texnoloji əməkdaşlıq və təhlükəsizlik sahəsində təcrübə mübadiləsi regionda sabitliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bu əməkdaşlıq həm də hər iki ölkənin müdafiə qabiliyyətinin artırılmasına və strateji çəkindiricilik potensialının gücləndirilməsinə imkan yaradır. Mədəni-humanitar sahədə əməkdaşlıq xalqlar arasında tarixi və mənəvi bağların daha da möhkəmlənməsini təmin edir. Təhsil proqramları, tələbə mübadilələri, mədəni tədbirlər, festival və sərgilər ortaq mədəni irsin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm rol oynayır. Diaspor təşkilatları vasitəsilə həyata keçirilən fəaliyyətlər də iki xalq arasında əlaqələrin daha geniş coğrafiyada güclənməsinə xidmət edir. Təhsil və elm sahəsində əməkdaşlıq gələcək inkişafın intellektual bazasını formalaşdırır. Universitetlər arasında əməkdaşlıq sazişləri, birgə elmi tədqiqatlar və akademik mübadilə proqramları insan kapitalının inkişafına mühüm töhfə verir. Bu istiqamət iki ölkənin uzunmüddətli strateji inkişafına xidmət edən əsas sahələrdən biri kimi çıxış edir. Azərbaycan və Türkiyə arasında formalaşmış çoxşaxəli əməkdaşlıq sistemi siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat, hərbi, mədəni və təhsil sahələrini əhatə edən kompleks strateji modeldir. Şuşa Bəyannaməsi bu əməkdaşlığı hüquqi baxımdan daha da möhkəmləndirərək onu rəsmi müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltmişdir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində bu model sabitlik, qarşılıqlı etimad və strateji inkişafın nümunəsi kimi çıxış edir və regionun gələcək geosiyasi və iqtisadi arxitekturasının formalaşmasında mühüm rol oynayır.
Zərdab rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin elmi işçisi – Alagöz Namazova
Şərh yazın