1918-1920-ci illərdə İrəvanda azərbaycanlıların qətl edilməsi.
Azərbaycan tarixinin ən ağrılı səhifələrindən biri 1918–1920-ci illərdə baş verən qanlı hadisələrlə bağlıdır. Bu dövr, xüsusilə Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kontekstində xatırlanarkən, təkcə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində deyil, eyni zamanda qədim Azərbaycan torpaqlarından biri olan İrəvan və ətraf ərazilərdə də xalqımıza qarşı törədilmiş ağır cinayətlər diqqət mərkəzinə çıxır. XX əsrin əvvəllərində Cənubi Qafqazda baş verən siyasi qarışıqlıq, imperiyaların süqutu və hakimiyyət uğrunda mübarizə bölgədə etnik qarşıdurmaların kəskinləşməsinə səbəb oldu. Bu mürəkkəb şəraitdə İrəvan quberniyasında yaşayan azərbaycanlı əhali sistemli zorakılıqlara məruz qaldı. Tarixi mənbələr göstərir ki, yüzlərlə yaşayış məntəqəsi dağıdılmış, minlərlə günahsız insan yalnız milli mənsubiyyətinə görə qətlə yetirilmişdir.
İrəvan və onun ətraf kəndlərində baş verən hadisələr sadəcə lokal qarşıdurma deyildi. Bu, məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilən etnik təmizləmə siyasətinin tərkib hissəsi idi. Dinc sakinlərin evləri yandırılır, əmlakları talan edilir, insanlar öz doğma yurdlarını tərk etməyə məcbur edilirdi. Xüsusilə qadınlar, uşaqlar və yaşlılar bu zorakılıqların ən ağır nəticələrini yaşayan təbəqə olmuşdur. 1918–1920-ci illərdə baş verən bu hadisələr nəticəsində İrəvan bölgəsinin demoqrafik mənzərəsi köklü şəkildə dəyişdi. Minilliklər boyu həmin ərazilərdə yaşamış azərbaycanlı əhali ya qətlə yetirildi, ya da didərgin salındı. Bu isə regionun tarixi-etnik strukturuna ciddi təsir göstərdi və gələcəkdə baş verəcək münaqişələrin əsasını qoydu. Hadisələrin araşdırılması zamanı müxtəlif arxiv sənədləri, şahid ifadələri və beynəlxalq mənbələr bu faciənin miqyasını təsdiqləyir. Bu faktlar onu göstərir ki, baş verənlər təsadüfi deyil, planlı və sistemli şəkildə həyata keçirilmiş zorakılıq aktları idi. Bu baxımdan, həmin hadisələr yalnız bir xalqın faciəsi deyil, bütövlükdə insanlığa qarşı yönəlmiş cinayət kimi qiymətləndirilməlidir.
Bu gün Azərbaycan cəmiyyəti həmin tarixə yalnız yas gözü ilə deyil, həm də ibrət dərsi kimi yanaşır. Keçmişin acı həqiqətlərini unutmaq deyil, onları öyrənmək və gələcək nəsillərə çatdırmaq əsas vəzifələrdən biridir. Tarixi yaddaşın qorunması milli kimliyin və birliyin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayır. 1918–1920-ci illərdə İrəvanda azərbaycanlılara qarşı törədilmiş qətliamlar tariximizin unudulmayan səhifəsidir. Bu faciə bir daha göstərir ki, sülh və ədalət yalnız keçmişin düzgün qiymətləndirilməsi və belə hadisələrin təkrarlanmaması üçün ortaq səylər nəticəsində mümkündür.
Zərdab rayon Gəlmə kənd tam orta ümumtəhsil məktəbinin direktoru-Rasif Qaçayev
Şərh yazın