Dinc əhaliyə qarşı törədilmiş cinayətlər.
1918-ci ilin mart-aprel aylarında Azərbaycan tarixində ən faciəli və qanlı hadisələrdən biri baş vermişdir. Tarixə “Mart hadisələri” kimi düşən bu proseslər zamanı Bakı şəhərində və Bakı quberniyasına daxil olan digər bölgələrdə dinc əhaliyə qarşı genişmiqyaslı qırğınlar törədilmişdir. Bu hadisələr nəticəsində on minlərlə insan yalnız etnik və dini mənsubiyyətinə görə qətlə yetirilmiş, minlərlə ailə öz doğma yurdlarından didərgin düşmüşdür. 1917-ci ildə Rusiyada baş vermiş inqilabdan sonra imperiyanın müxtəlif bölgələrində olduğu kimi, Cənubi Qafqazda da siyasi vəziyyət son dərəcə gərginləşmişdi. Hakimiyyət uğrunda mübarizə, milli ziddiyyətlər və müxtəlif siyasi qüvvələrin qarşıdurması bölgədə sabitliyi pozmuşdu. Bakı şəhəri isə həm iqtisadi, həm də strateji baxımdan xüsusi əhəmiyyətə malik idi. Bu mürəkkəb şəraitdə müxtəlif silahlı dəstələr formalaşmış, şəhərdə və ətraf bölgələrdə nəzarət uğrunda mübarizə başlamışdı. Nəticədə bu qarşıdurmalar dinc əhaliyə qarşı yönəlmiş kütləvi zorakılıqlara çevrildi. 1918-ci ilin mart ayının son günlərindən başlayaraq Bakı şəhərində və ətraf qəzalarda genişmiqyaslı qırğınlar törədildi. Şahid ifadələrinə və tarixi mənbələrə görə dinc sakinlər kütləvi şəkildə öldürülmüş, qadınlar, uşaqlar və qocalar xüsusi amansızlıqla qətlə yetirilmişdir, insanlara işgəncələr verilmiş, onların bədəninə qəsdən xəsarətlər yetirilmişdir, evlər, məscidlər və digər mülki obyektlər yandırılmış və dağıdılmışdır. Təkcə Bakı şəhərində deyil, Şamaxı, Quba, Lənkəran, Salyan və digər bölgələrdə də oxşar hadisələr baş vermişdir. Bəzi yaşayış məntəqələri tamamilə yerlə-yeksan edilmiş, əhali demək olar ki, məhv edilmişdir. Bu hadisələr nəticəsində bölgədə böyük humanitar böhran yaranmışdır. Sağ qalan insanlar aclıq, xəstəlik və evsizlik problemi ilə üzləşmişdir. Minlərlə insan qaçqın vəziyyətinə düşərək başqa bölgələrə sığınmaq məcburiyyətində qalmışdır. Qırğınlar yalnız fiziki məhvetmə ilə kifayətlənməmiş, eyni zamanda insanların psixoloji vəziyyətinə də ağır təsir göstərmişdir. Bu hadisələr Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşında dərin iz buraxmışdır.
1918-ci ilin mart-aprel hadisələri sonrakı dövrlərdə müxtəlif səviyyələrdə araşdırılmış və qiymətləndirilmişdir. Bu hadisələr dinc əhaliyə qarşı törədilmiş kütləvi zorakılıq aktı kimi tarixə düşmüşdür. Müasir dövrdə bu faciənin xatırlanması və qurbanların yad edilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu hadisələr eyni zamanda beynəlxalq humanitar hüququn prinsipləri baxımından da ciddi qiymətləndirilməlidir. Dinc əhaliyə qarşı törədilmiş zorakılıqlar insanlığa qarşı cinayət kimi dəyərləndirilir və bu cür hadisələrin təkrarlanmaması üçün tarixi dərslər çıxarılması vacibdir. 1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş vermiş qırğınlar Azərbaycan tarixində ən ağır faciələrdən biridir. Bu hadisələr dinc insanların məqsədli şəkildə məhv edilməsinin acı nümunəsidir. Tarixin bu səhifəsinin unudulmaması, qurbanların xatirəsinin daim yad edilməsi və gələcək nəsillərə doğru şəkildə çatdırılması hər bir cəmiyyət üçün mühüm vəzifədir.
Qocayev Rövşən – Zərdab şəhər sakini, fəal gənc-tələbə
Şərh yazın